2011-10-08

Hagströmer Biblioteket

„Ooo, ciebie poznaję!” – przywitała mnie w drzwiach Anna. To była moja druga wizyta w Hagströmer Biblioteket. Bilbioteka dosyć nowa, bo powstała w 1997. I bardzo specjalistyczna, bo są w niej tylko i wyłącznie starodruki o tematyce medycznej. W tej chwili mają około 35 000 woluminów; te które są wydrukowane po roku 1850 funkcjonują pod nazwą „literatura nowoczesna”.

"Åh, dig känner jag igen!” – sa Anna när jag dök upp igen i Hagströmer Biblioteket förra tisdag. Som jag har förstått är det inte många utanför KI som känner till detta bibliotek. Det är förhållandevis nytt och mycket specialiserat – samlingen består endast av medicinska böcker. Det finns cirka 35 000 böcker i nuläget, där de äldsta är från 1300-talet.


Jedynym sposobem na dostanie się do bilioteki to organizowane pokazy - z imiennymi listami uczestników, góra 20 osób w grupie. I właśnie dlatego, że pokazy są kameralne, prowadzone przez głównego szefa biblioteki i odbywają się pod ścisłą kontrolą, to można sobie pozwolić na duuużo większą swobodę, niż w jakimkolwiek innym miejscu, które ma podobne zbiory.

Det finns visningar för alumnier från Karolinska Institutet, de två gånger jag har varit med var det ungefär 20 personer i varje grupp. Huvudansvarig för biblioteket, Ove, visar runt och berättar. Eftersom grupperna är så pass små kan man komma mycket närmare till böckerna; här menar jag inte bara rent fysiskt utan att det blir mycket mer personlig mottagning på detta sätt. Dessutom återkommer folk som man känner igen och börjar småprata med :-)


Pokazy są tematyczne – poprzednim razem, w sierpniu, była to „Odontologia”. Ponieważ wiedziałam, że będą stare książki to sobie machinalnie przetłumaczyłam, że na pewno nie można robić zdjęć. No więc bardzo tego tłumaczenia potem żałowałam, bo akuratw tym miejscu można. Mało tego, można przedmioty brać do ręki: w ramach kolekcji odontologicznej bilioteka dostała m.in. zestaw różnych narzędzi dentystycznych. Ponieważ personel bibiloteki nie bardzo się orientował w zastosowaniu cążek z XVIII wieku, więc poprosił medycznie przeszkoloną publiczność o wyjaśnienie. Jedna z wykładowców na tutejszej stomatologii popatrzyła, pokręciła głową i z nadzieją zakrzyknęła „No ale przecież mamy tutaj chirurga szczękowego!”. Chirurg szczękowy cążki do ręki wziął. Zaczął się przymierzać. W jedną stronę. W drugą. Po czym wyznał: „Nie mam pojęcia!”.

Poprzednim razem dowiedziałam się też, że hobby cara Piotra Wielkiego było... wyrywanie i zbieranie zębów. Jak mu się spodobał czyjś uśmiech to po prostu delikwenta sadzano, przytrzymywano i car na bieżąco uzupełniał kolekcję. Którą to kolekcję można dzisiaj w Sankt Petersburgu oglądać; podobno dentyści twierdzą, że zęby są wyrwane bardzo dobrą techniką.

Za każdym obydwóm razem pokazy były podzielone na dwie części: ogólne informacje i pokazy tematyczne. Ogólne odbywają się w Prunksalen (≈ „Sali Wspaniałej”):

Man har börjat med att ha olika teman på visningarna. Förra gången jag var där, i augusti, var det ”Odontologi”. Jag hade inte min kamera då, jag tolkade att eftersom det skulle bli gamla böcker så skulle det säkert som i andra museer, dvs. inte tillåtet att ta några bilder. Och där hade jag fel – förutom att man faktiskt får göra bilder kan man även ta vissa föremål i händerna. Med en samling av odontologiska böcker fick biblioteket en del gamla tandpetare och diverse gamla tandläkarinstrument. En av tängerna var från 1700-talet, de som inventerade samlingen visste inte riktigt hur man skulle använda den. En av de tandläkarna som var med på visningen tog den, men var inte säker. ”Nämen, vi har ju en käkkirurg här!” – ropade hon upp glatt. Käkkirurgen tog tången i händerna, provade den åt det ena hållet… provade åt det andra hållet… för att konstatera till slut ”Jag har ingen aning!”. En annan intressant historia som vi fick höra var att tsaren Peter den Store tyckte om att… dra ut tänderna på folk. Om han tyckte att någon hade snygga tänder som passade in i kollektionen så vips, sattes man, hölls fast av någon vakt och tsaren fick en tand till. Samlingen kan man faktiskt fortfarande se i Sankt Petersburg. De odontologer som sett den påstår tydligen att rent tekniskt var tsaren riktigt bra på att dra ut tänder.

Biblioteket finns i det gamla Tingshuset i Solna. Den allmänna informationen om biblioteket på visningarna får man höra i s.k. Prunksalen.


...która jest dawną salą sądową. Budynek, w którym mieści się biblioteka jest z z XIX wieku i dlatego jest objęty całkowitą ochroną konserwatorską. Nie wolno w ściany wbić nawet jednego gwoździa. Na szczęście znaleziono jakiegoś zdolnego stolarza, który w miesiąc postawił wolnostojące półki wzdłuż ścian i zabudował podium sędziowskie. W tej sali jest kilka gablot, a w nich m.in. egzemplarz „Historia Animalium” Conrada Gessnera z 1551 roku ze słynnym...

Prunksalen är den gamla domstolssalen med domarpodiet kvar. Eftersom hela byggnaden är K-märkt fick man inte montera bort podiet eller hänga upp några hyllor på väggarna. Man hittade en – tydligen – otroligt duktig snickare som bara på en månad reste upp metervis med höga hyllor och byggde in podiet. I Prunksalen står några montrar från utställningen på Waldemarsudde kvar. I en av montrarna kan man se den berömda noshörningen av Dürer:



...nosorożcem Dürera. Nosorożec indyjski był darem sułtana Muzafara II dla króla portugalskiego Manuela I. Nosorożca zobaczył jakiś kupiec, który zwierza dokładnie – jak mu się wydawało – opisał w liście. Dürer opis przeczytał i jak najlepiej jak umial na podstawie opisu machnął ów słynny drzeworyt. Sam nosorożec padł natomiast ofiarą pomysłu króla, który go postanowił podarować papieżowi. Zwierza załadowano na statek do Watykanu, a statek niestety zatonął wraz z przykutym łańcuchami nosorożcem na pokładzie.

Den indiska noshörningen var en gåva från sultanen Musafar den andre till den portugisiske konungen Manuel den förste. En tysk köpman såg djuret och beskrev det så noggrann som han kunde i ett brev som skickades till Dürer. Dürer i sin tur läste beskrivningen och gjorde ett träsnitt som användes i denna bok, „Historia Animalium” av Conrad Gessner från 1551. Vad hände med noshörningen? Konungen ville skänka den till påven, så den lastades på ett skepp. Tyvärr förliste fartyget utanför Italien, med noshörningen fastkedjad ombord.


Pokazy tematyczne odbywają sią w sali obok, główny szef bioblioteki stoi po jednej stronie stołu i na tym stole po kolei pokazuje materiały – dlatego mogłam podejść do książek tak blisko. Dowiedziałam się, że w świecie antykwariuszy istnieją dwie subkultury – według jednej szkoły nie wolno dotykać książek bez bawełnianych rękawiczek. W Hagströmer natomiast, jak widać na zdjęciu powyżej, pracują gołymi, ale czystymi rękami. Spytałam dlaczego i dostałam wyjaśnienie, że rękawiczkami można bardzo łatwo zadrzeć rogi. Poza tym stary papier, który ewentualnie dostanie trochę wilgoci i tłuszczu z rąk, wcale na tym nie ucierpi.

Efter den allmänna delen går men över till en annan sal, där man kan se ett litet urval av temaböckerna. Jag fick veta att det finns två skolor – antingen rör man böckerna endast med bomullshandskar på. Eller, den policy som gäller på Hagströmer, med bara händer. Här tycker man att papper mår bra av lite fukt och fett på händerna och – det viktigaste – att det inte är lika lätt riva sönder bladkanterna som om när man har handskar på.


Na pierwszy ogień książek zielarskich poszła kopia Dioskuridesa z 1520 roku (o oryginale można poczytać tutaj). Przepięknie zachowane kolory, szczegółowe ilustracje, coś niesamowitego!

Den allra första boken som vi fick se var en kopia av Dioskurides bok från 1520 ( här kan man läsa om originalboken). Vilka vackra färger på bilderna och vad detaljrika de var!


Książka powyżej miała swoje braki, według prowadzącego. Braki wynikały z pośpiechu, bo owa książka, "Gart der Gesundheit", miała być gotowa – a nie była – na frankfurckie targi książki w... 1485 roku. Tutaj pan prowadzący za bardzo fotogenicznie tej planszy nie pokazał, więc starannie unikając jego wzroku bezczelnie wzięłam ją między dwa palce i do siebie przysunęłam w celu sfotografowania :-)))

Det var många brister i denna bok, förklarade vår guide Ove. Detta berodde på att man hade bråttom med att färdigställa boken till bokmässan i Frankfurt. Året var 1485 :-)

Wygląda na to, że poczucie humoru mieli nawet w XVI wieku – książka „Kreutterbuch” z 1580 roku, opisująca i ilustrująca działanie roślin. Na jednym z obrazków był, w ramach odstraszającego przykładu, bardzo szczegółowo przedstawiony chłopiec, który najadł się za dużo suszonych fig :-D Na zdjęciu powyżej jedna dziewczynka zrzuca drugiej dziewczynce z drzewa owoce. Owoce są zbierane w spódniczkę, przy czym zbierająca nie ma majtek. Ot, takie ożywiające całość detale :-)


Även vetenskapsmännen på 1500-talet ville tydligen skoja till lite ibland. Det är en bild från boken ”Kreutterbuch” från 1580. Bilderna i boken skulle förmedla, vilken verkan den beskrivna växten hade – man kunde t.ex. se med alla spännande detaljer hur en pojke reagerade på att ha ätit alldeles för många fikon :-D På den här bilden plockar två flickor äpplen. Den som står under trädet håller dem uppe i sin kjol, men trosor har hon inga, å nej!


I tym razem zapomniałam na dwie godziny o bożym świecie podczas wizyty w tej bibliotece. Potem szłam sobie do domu przez ciemny park i rozmyślałam – ciekawe, co my mielibyśmy do pokazania, gdyby – z grubsza rzecz ujmując - najpierw na nas nie najechali Szwedzi, co zostało to nie spalili Niemcy, a smętnej reszty nie wywieźli Rosjanie... Ot, taka luźna refleksja...

De två gånger jag har varit där har jag glömt bort omvärlden helt och hållet. En fantastisk resa i tiden, som jag alltid sett fram emot. Biblioteket är inte öppet för allmänheten, det enda sättet att få se grejerna verkar vara att gå med i deras vänsällskap. Men det är det värt, tycker jag :-)

2011-10-02

I’ll be there for you


SMS/B: Stłukłam dwie szklanki, zrzuciłam doniczkę i rozdarłam bluzę.
SMS/J: DOBRA ROBOTA!!!

SMS/B: Jag har slagit sönder två vattenglas, tappat ner en blomkruka på golvet och gjort hål i tröjan.
SMS/J: BRA JOBBAT!!!

***

W listopadzie się robi zimno. W grudniu jest zimno. W styczniu jest zimno jak cholera. Ale przychodzi luty i ja po prostu wymiękam. Jak bym się nie ubrała, to w lutym zaczynam się telepać z zimna jak ratlerek. Jedyne rozwiązanie to porządny sweter – lekki, ale ciepły.

Det är kallt i november. Det är kallt i december. Och det är kallt i januari också. Därefter kommer februari med Den Stora Krisen – jag börjar frysa. Jag vet inte vad det beror på (ljusbristen?), men det är den absolut värsta vintermånaden för mig, med kylan krypande intill kroppen. En varm, men lätt och helst snygg tröja är efterlängtad då.


Ścieg: Verena, rocznik... 1996. Stwierdziłam, że dobrze będzie wyglądał na całej powierzchni swetra. Do tego warkocze, czyli nawet jeżeli włóczka jest miękka i rozłaźliwa, to i tak będzie trzymał formę.

Mönster: en Verenatidning från... 1996. Jag tyckte att det skulle se bra ut på en sot stor yta. Dessutom skulle alla flätor hålla formen, oavsett om och hur mjukt garnet skulle bli efter att ha tvättats.

***

SMS/B: Masz ochotę mi pomóc i zrobić zdjęcie mojego nowego swetra?
SMS/J: Nie. Ale i tak to zrobię.

SMS/B: Har du lust att hjälpa mig och ta en bild på min nya kofta?
SMS/J: Nej. Men jag gör det ändå.


***



Wzór: własny, ale musiał być rozpinany. Kolor jest naprawdę ciemny, więc trzeba było go przełamać, żebym nie wyglądała jak jedna, wielka, ciemna masa.

Włóczka: 70% wełny jaka, 30% wełny merino. 375 metrów na 50 gram. Na początku miałam aż cztery motki, co według danych internetowych miało starczyć na sweter. Wzięłam motek i… po zrobieniu kawałka próbki szybko pojawiłam się przy komputerze, żeby zamówić włóczkę na sweter z podwójnej nitki. Nie dałabym jednak rady. Na szczęście włóczka w sklepie była i przyjechała dość szybko. A ponieważ ja się panicznie boję moli i różnych innych padalców, więc stwierdziłam, że jakby coś w niej siedziało, to świeże, syberyjskie powietrze powinno problem rozwiązać. Jak pomyślałam, tak zrobiłam. Po czym pojawił się Johan i obrzucając mnie trudnym do zinterpretowania spojrzeniem powiedział: „Domyślam się, że istnieje jakiś dobry powód, dla którego w zamrażarce leży włóczka...”. Tak więc sweter jest zrobiony z podwójnej nitki, druty numer 3 do ściągaczy i 3,5 do reszty. Włóczka w robocie jest dosyć sztywna, ale po upraniu puchacieje i się robi mięciuteńka. I pięęęknie pachnie starym baranem!

Modellen: egen, det enda kravet var att det skulle vara en kardigan. Färgen är verkligen mörk och behöver brytas igenom med något gladare under.

Garn: 70% jakull och 30% merinoull, köpt hos Lienes design. 375 metrów per 50 gram. För länge sedan köpte jag fyra nystan. Jag tog fram demnu, började sticka en provlapp och efter en kort stund satt jag vid dator och hoppades att det gick att beställa fler nystan. Det var alldeles för tunt för att jag skulle sticka en tröja av det! Tack och lov fanns det kvar i affären, det kom hem fort. Och hamnade i frysen direkt, för säkerhets skull, som jag alltid brukar göra med nykomna garn. Dagen därpå kom Johan in i vardagsrummet, tittade på mig lite konstigt och frågade: ”Jag antar att det finns en bra anledning att det finns garn i frysen?”. Så jag stickade till slut min tröja med dubbel tråd och stickor nr 3 till resåren och 3,5 till flätmönstret. Just det, jag har ÄNTLIGEN skaffat mig flätstickor! :-D Garnet är absolut underbart – det är lite styvt i arbetet, men efter att ha tvättats fluffar det sig och blir otroligt mjukt och skönt.



***
SMS/B: Jest jakaś awaria, nie działa ani internet, ani telewizja...
SMS/J: Cholera, musimy ze sobą rozmawiać cały wieczór!

SMS/B: Det är något elfel, varken TV eller internet fungerar hemma...
SMS/J: Fan, vi måste prata med varandra hela kvällen!

Grzyby - Svamputflykt


Teoretycznie pojechałam _zbierać_ grzyby…

Det kändes som det blir den allra sista dagen på ett halvår där det är varmt och soligt. Vi ville verkligen utnyttja det och åkte iväg för att plocka svamp.


W sumie dużo tych grzybów nie było (susza!), no ale mi sie jakoś szybko znudziło (no iiiiile można :-). Śluzy znalazłam za to i różne inne dziwne:

Men förutom svart trumpetsvamp och trattkantareller hittade jag massor med annat som var fint och intressant:








Mniej więcej w tym miejscu usłyszałam uprzejme: „A ty tu przyjechałaś zbierać, czy się czołgać?”. Musiałam ratować honor kurkami:

Någonstans här hörde jag ett vänligt: ”Plockar du något eller bara kryper runt?”. Jag räddade min ära med några fina kantareller, allra första för mig nu i år!


Tego znalazł Jasiek:

Den här hittade Johan:


Hygrocybe coccinea

A wysyp 17 sztuk w różnym stadium wzrostu i rozkładu jednego z moich ulubionych gatunków odkryłam ja sama. Już parę lat ich nie widziałam:

Och ca 17 stycken av en av mina favoritarter upptäckte jag själv. Jag har inte sett arten på flera år, blev jätteglad när jag såg dem:


Gyromitra infula

Tutaj zdjęcie zrobione kilka tygodni temu, szmaciak. (Od razu grzecznie ostrzegam, że u mnie nie jest pod ochroną). Poprzednim razem razem go usmażyliśmy, ale jakoś nam ten sposób przyrządzania nie podszedł. Tym razem w książce o tradycyjnej kuchni znaleźliśmy przepis arcyciekawy: stek ze strusia z zasmażanym szmaciakiem (jak powszechnie wiadomo w Szwecji strusie biegają w tę i we wtę). Jasiek grzyba według przepisu przyrządził. Usmażył, dodał czosnku, przypraw oraz (tak jak napisane wyraźnie było)... musu jabłkowego. O tym ostatnim nie wiedziałam zawczasu, więc entuzjastycznie zaczęłam jeść. No i po spróbowaniu nie mogłam się tak na szybko zdecydować czy: a) pluć, b) kląć, c) śmiać się. Jasiek się bardzo zdziwił; uważał, że grzyby na słodko są smaczne i co ja mu tu wyprawiam za ekscesy przy niedzielnym obiedzie. Wspanałomyślnie mu powiedziałam, że on sobie tego pysznego grzyba z dżemem może sam w całości zjeść.

Ponieważ za każdym obydwóm razem szmaciaka znajdowałam ja, więc jak mi się w przyszłym roku trafi sztuka numer trzy, to przysięgam, że zostawiam w lesie na tym samym pniaczku, co sobie ładnie rośnie. Niech sobie mówią, że bardzo smaczny, ja uważam, że wcale, że nieprawda i nawet dżem tutaj nie pomoże :-)




Och den här fotade jag faktiskt för några veckor sedan. Förra gången stekte vi den, jag tyckte inte direkt att det var någon höjdare. Den här gången började vi leta efter andra recept, i en bok om svensk mat med svamp hittade vi recept på ugnsbakad strutsstek med blomkålssvamptäcke. (Nej, jag fattar inte heller varför man har strutsstek i en bok om svensk mat.) Johan hoppade över strutsköttet, men tillagade svampen enligt receptet. Med vitlök, kryddor och… äppelmos. Jag började äta den fina middagen med den utsökta svampen och ärligt talat, jag visste inte om jag skulle spotta, skratta eller svära först. Nej, svamp med äppelmos är INTE gott!!! Johan tyckte tack och lov att det var det, generöst tillät jag honom att äta upp allt av denna goda rätt… Så även andra försöket att äta blomkålssvamp misslyckades. Nästa gång jag ser den lämnar jag den ifred på exakt samma stubbe som där den växer.